Van een grijs bedrijfsdak naar een klimaatbestendige leefruimte

Klimaatverandering stelt Vlaanderen voor grote uitdagingen. Langere droogteperiodes, hevigere regenbuien, hittestress en een steeds schaarser wordende open ruimte vragen om slimme oplossingen. Het klimaatdak van het Kunstgrascentrum in Torhout toont hoe een bestaande, bijna volledig verharde KMO-site kan worden omgevormd tot een multifunctionele buitenruimte waar robuust waterbeheer, klimaatadaptatie, biodiversiteit en gebruikscomfort elkaar versterken.

Wat ooit een grijs bedrijfsdak van meer dan 2.000 m² was, is vandaag uitgegroeid tot een levend demonstratieproject waar klanten, medewerkers, overheden, architecten en tuinprofessionals kunnen ervaren hoe duurzame technieken elkaar aanvullen.

Robuust waterbeheer

Water is één van de belangrijkste bouwstenen van dit project. Regenwater wordt maximaal opgevangen, gebufferd en opnieuw gebruikt. De regenwateropslag werd de voorbije jaren verder uitgebreid tot een totale capaciteit van 140.000 liter.

Die investering werd bewust gedaan om het gebruik van leidingwater tot een minimum te beperken. Het opgevangen regenwater wordt ingezet voor de beplanting op het dak, zodat ook tijdens droge periodes verantwoord met water wordt omgesprongen.

Naast de waterbuffering draagt de volledige dakopbouw bij aan een vertraagde afvoer van hemelwater. Daardoor wordt het rioleringsstelsel minder belast tijdens intense regenbuien en wordt regenwater langer vastgehouden binnen het systeem.

Klimaatadaptatie in de praktijk

Een klimaatbestendige omgeving bestaat uit meer dan alleen groen. Op het klimaatdak werken bomen, planten, regenwaterbuffering, schaduw, duurzame materialen en een doordachte inrichting samen tot één geïntegreerd geheel.

Tijdens warme zomerdagen zorgen de bomen en beplanting voor natuurlijke schaduw en verkoeling. De hogere ligging van het dak, de vegetatie en de waterbuffering dragen bij aan een aangenamere leefomgeving voor bezoekers en medewerkers.

Ook binnen het bedrijfsgebouw zijn de resultaten merkbaar. Het atelier van ruim 2.000 m² onder de daktuin kende tijdens hittegolven én vorstperiodes geen extreme temperatuurschommelingen. Hoewel bijkomend wetenschappelijk onderzoek wenselijk blijft, tonen de praktijkervaringen aan dat een klimaatdak een positieve invloed kan hebben op het binnenklimaat.

Extra natuur op een bijna volledig verharde KMO-site

Het klimaatdak creëert extra groen zonder bijkomende open ruimte in te nemen. Op een bijna volledig verharde KMO-site werd plaats gemaakt voor bomen, struiken, siergrassen en andere klimaatbestendige beplanting.

Deze vegetatie verhoogt de biodiversiteit en creëert een aangename leefomgeving voor mensen, vogels en insecten. Zo krijgt een bestaande bedrijfsomgeving een nieuwe ecologische en maatschappelijke functie.

Slim omgaan met schaarse ruimte

In Vlaanderen is ruimte schaars. Daarom moet elke vierkante meter maximaal benut worden.

Het klimaatdak combineert verschillende functies op één locatie. Het is tegelijk een kijktuin, ontmoetingsruimte, demonstratieproject, ontspanningsruimte en sportlocatie. Bezoekers kunnen er wandelen, klanten kunnen de verschillende toepassingen van kunstgras bekijken en lokale verenigingen maakten reeds gebruik van het dak voor activiteiten.

Ook een padelveld en een voetbalveld maken deel uit van het concept. Zo krijgt een dakoppervlak een maatschappelijke meerwaarde die veel verder gaat dan zijn oorspronkelijke functie.

De rol van kunstgras

Binnen dit klimaatdak vervult kunstgras een functionele rol. Het maakt intensief gebruik mogelijk zonder irrigatie, beperkt het onderhoud en zorgt ervoor dat de beschikbare ruimte het hele jaar door bruikbaar blijft.

Kunstgras wordt hierbij niet beschouwd als een vervanging van natuur, maar als één onderdeel van een geïntegreerd klimaatconcept waarin bomen, planten, waterbuffering, biodiversiteit en duurzame materialen elkaar versterken.

Door het beperkte onderhoud zijn geen meststoffen of pesticiden nodig en blijft het waterverbruik minimaal.

Een praktijkvoorbeeld voor de toekomst

Het klimaatdak van het Kunstgrascentrum is geen proefopstelling, maar een project dat al meerdere jaren dagelijks wordt gebruikt en voortdurend verder wordt ontwikkeld. Nieuwe inzichten rond waterbeheer, biodiversiteit en klimaatadaptatie worden er onmiddellijk in de praktijk toegepast.

Het toont aan dat bestaande bedrijfsgebouwen een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan een klimaatbestendig Vlaanderen. Niet door méér ruimte in te nemen, maar door bestaande verharding slimmer, groener en multifunctioneler te gebruiken.

Het klimaatdak in Torhout bewijst dat duurzaamheid geen verzameling losse maatregelen is, maar een doordachte combinatie van waterbeheer, klimaatadaptatie, biodiversiteit, efficiënt ruimtegebruik en innovatieve materialen. Zo wordt een grijs bedrijfsdak een inspirerend voorbeeld van hoe ondernemingen vandaag al kunnen bijdragen aan de leefomgeving van morgen.

Een klimaatdak dat blijft evolueren

Het klimaatdak is geen eenmalig project, maar een visie die jaar na jaar verder wordt uitgebouwd.

2021 – Aanleg van het klimaatdak op een grijs bedrijfsdak van meer dan 2.000 m². De dakoppervlakte wordt omgevormd tot een multifunctionele buitenruimte met bomen, klimaatbestendige beplanting, sport- en ontspanningszones en een regenwaterbuffer van 100.000 liter.

2024 – Verdere investering in robuust waterbeheer met de plaatsing van vier extra regenwaterputten. De totale opslagcapaciteit wordt uitgebreid naar 140.000 liter, waardoor nog meer regenwater kan worden opgevangen en hergebruikt.

Juli 2026 – Het klimaatdak werd opgenomen in het COOCK-project Klimaatdaken. In het kader van dit onderzoeksproject worden dronevluchten uitgevoerd met een thermische camera om de oppervlaktetemperaturen en de bijdrage van klimaatdaken aan verkoeling en klimaatadaptatie in kaart te brengen.

2026 – Vijf jaar praktijkervaring tonen aan dat het klimaatdak niet alleen een aangename leefomgeving creëert, maar ook bewijst dat een bestaande, bijna volledig verharde KMO-site kan uitgroeien tot een voorbeeld van klimaatadaptatie, robuust waterbeheer, biodiversiteit en multifunctioneel ruimtegebruik.

2026-2027 – Het klimaatdak maakt deel uit van een onderzoeksproject van Buildwise, het Belgische innovatie- en kenniscentrum voor de bouwsector, en Embuild, de grootste beroepsorganisatie van de Belgische bouwsector. Het onderzoek richt zich op de prestaties van klimaatdaken en duurzaam waterbeheer.

Binnen dit onderzoek worden onder meer:

• staalnames uitgevoerd van het regenwater uit de regenwaterput;
• eventuele kalkuitloging vanuit de dakopbouw onderzocht;
• laboratoriumanalyses uitgevoerd op de gebruikte substraten;
• vergelijkende metingen verricht om de evolutie van de waterkwaliteit over een langere periode op te volgen.

Zo levert het klimaatdak niet alleen dagelijkse praktijkervaring op, maar draagt het ook actief bij aan wetenschappelijk onderzoek en de verdere ontwikkeling van klimaatbestendige dakconcepten in België.

Het klimaatdak blijft evolueren. Nieuwe inzichten rond waterbeheer, biodiversiteit en duurzame inrichting worden voortdurend toegepast, zodat het project ook in de toekomst een inspirerend praktijkvoorbeeld blijft voor bedrijven, overheden, architecten en particulieren.